BANATERRA - moguca enciklopedija Banata. Iniciator: Dusan Bajski
[ kućiS

Pravoslavna crkvaSrpska Crnja - Prema popisu stanovništva Torontalske županije iz 1787. godine, Crnja je imala 185 kuća u kojima je živelo 240 porodica.
Oženjenih muškaraca bilo je 317, neoženjenih 443, dva sveštenika, 128 seljaka, "naslednika seljaka i građana" 123, inkvinila 181, žena ukupno 634, što je činilo 1394 žitelja.
Prosečna veličina porodice bila je 5,81 članova.
Crnju je kao i ostala naselja i dobar deo površina od Žombolja do Česterega uzeo 1790. godine u zakup pukovnik Jožef Čekonjić.
Pored Mađara, koje navodi grof Teleki, koji je 1794 obišao mnoga mesta u Banatu, Bačkoj i Sremu, u svom izveštaju koji tim povodom pravi, Čekonjić je odmah počeo na svoja imanja da naseljava i nemce.
Tako je već 1790. tik uz postojeće naselje Crnja u kome žive srbi naselio 55 porodica Nemaca.
Bio je to začetak buduće političke opštine Nemačka Crnja, koja će 1808. godine imati oko 200 kuća.
Pored privatnih poseda, Crnja je 1797. imala i posed komorskog vlastelinstva od 4664. katastarskih jutara zemlje.
Prema podacima iz popisa poreskih obveznika, obavljenog 1828. godine, Srpska Crnja ima ukupno 1354 poreskih obveznika od kojih su:
- sesionalci 142
- inkvinili 246
- subinkvinili 93,
44 braća poreskih obveznika, 238 njihovi sinovi i 88 kćeri, 23 sluge, 1 sluškinja 23 zanatlije i dvojica trgovci.
Nemačka Crnja ima ukupno 560 poreskih obveznika.
- sesionalci nijedan
- inkvinili 171
- subinkvinili 52
osmoro braće, 65 sinova i 38 kćeri.
Srazmerno je znatno više sluga (njih 24) i sluškinja (3).
Zanatlija ima 13 a samo jedan trgovac.
Ovde treba objasniti pojedine nazive za poreske obveznike:
- sesionalci su oni koji imaju celu kmetovsku sesiju,
- inkvinili nisu imali ni jednu četvrtinu sesije i
- subinkvinili nisu imali nikakve imovine.
- kao zanatlije upisani su oni poreski obveznici kojima je zanat bio glavno zanimanje i donosio im deo prihoda.
Godine 1836 obe Crnje imaju 4370 stanovnika, Srpska 2832, i Nemačka 1538.
katolicka crkva 1 Srpska Crnja imala je, za ono vreme, jos uvek novu, baroknu crkvu zidanu u vremenu od 1775 do 1778.godine
Nemačka Crnja ima crkvu, koju je svojim novcem podigao pukovnik Čekonjić, i koja je osvećena 1.sep.1808. 
Godine 1850, prema zvaničnim popisima stanovnika, Srpska Crnja ima ukupno 3586. Nemačka Crnja, posebna politička opština, ali i naselje koje sa Srpskom Crnjom čini jedinstvenu urbanu celinu ima iste godine 2076 stanovnika.
Godine 1857, Srpska Crnja ima čak 4276 stanovnika:
- pravoslavni 3580
- rimokatolička (uglavnom nemaca) 655,
- jevreji 30,
- luteranci 7 i
- kalvinaca 4.
Iste godine Nemačka Crnja ima 2234 stanovnika od kojih su samo trojica pravoslavne vere, a svi ostali su Nemci po narodnosti.
Oba naselja zajedno imaju, dakle 1857. godine 6510 stanovnika i čine, posle Žombolja najveće naselje od 22 naseobine Žomboljskog sreza.
Prema izveštaju od 10. oktobra 1863 kojeg šalju Dionisije Jakšić i Konstantin Kuzmanović, drugi paroh crnjanski nadležnoj službi Temišvarske eparhije, Cnja je podeljena na dve parohije.
Prva u kojoj je paroh Dionisije, ima 290 domova i 1649 žitelja.
Dionisijev kolega, Konstantin Kuzmanović ima samo dva doma i 45 parohijana više.
Srpska Crnja dakle ima te 1863. godine ukupno 582 doma i 3343 pravoslavna stanovnika.
U ovom izveštaju se nalazi i podatak da parohu pored ostalog pripada i sesija zemlje, koja iznosi 24 jutra oranice 6 K.J. livade i 3 jutra pašnjaka, što ukupno čini 33 katastarska jutra, pa se odavde može videti koliko je zemlje pripadalo Srbima u Crnji po popisu poreskih obveznika 1828.godine ako se zna koliko je jedna sesija iznosila.

Srpska Crnja je u svojoj istoriji imala puno burnih dogadjaja koji su kreirali opstanak i napredak sela. Bez obzira na dogadjaje i prilike u Crnji, Banatu pa i u citavoj Evropi i Svetu, Crnja je imala snage da napreduje u svim pogledima. Ekonomski je jacala, rasla brojcano, postajala lepsa, jaca gostoljubivija,......! Da bi se to na neki nacin zavrsilo negde sezdesetih godina proslog,XX-tog veka. Kazem, zavrsilo, jer je negde tad nastao jedan drugi ciklus u kome je Crnja pocela da se smanjuje u svakom pogledu. Nesto pre tog vremena nestalo je jedno jako poljoprivredno imanje koje se posle drugog rata zvalo "Simo Solaja", pre rata je pripadalo nemackom delu Crnji i bilo jedno od najjacih u tadasnjoj Vojvodini, zajedno saPoljoprivrednim Dobrom "Jaksicevo" koje je bilo pod upravom srpskog dela Crnje a u posleratnom periodu pod upravom crnjana starosedelaca. Treba reci da je Srpska Crnja po izlasku iz rata 1945 godine bilo jedno sasvim samostalno selo koje je mogli i zivelo potpuno nezavisno od ostalog dela novorodjene drzave. Crnja je u to vreme imala fabriku alkohola, spiritanu, kako smo je zvali, fabriku lana i konoplje, sopstvenu termocentralu, tu su se proizvodila konzumna jaja i pilici, ogromna stocna farma sa negde 6000-7000 hektara obradive zemlje, ergela konja i dva salasa, "Kostanac" i "Lenhard", koje je bilo u posedstvu PD "Jaksicevo". Dok je u samoj Srpskoj Crnji bila isto tako ogromna farma sa pribliznim brojem hektara zemlje, mlin sa pekarom koja je proizvodila hleb za celu opstinu. Do kraja sezdesetih godine to je sve nestalo, osim mlina koji i dalje melje i pece hleb za Crnju i okolinu. Danasnje Crnja nije neko izgubljeno mesto u vremenu, prerasla je u jedan drugaciji zivot, a dali taj zivot odgovara mestu i ljudima koji zive u njoj jos ce vreme da pokaze. Jedno je sigurno, danas Crnja ne proizvodi ni deo onoga sto je proizvodila pre 200 godina a i broj stanovnika je priblizan tom periodu. Velike povrsine najplodnije zemlje na SVETU su u dubokom parlogu, niko i ne pomislja da je koristi osim nakupaca koji na neki nacin lesinare preostali zivalj koji jos zaore po koju brazdu da bi opstao. No o danasnjici ce biti reci na drugoj stranici ovog kazivanja o mom rodnom mestu Srpskoj Crnji, pa cemo zato poceti o onim lepim naprednim danima i godinama kad se radom i trudom punila kotarka, deca vriskala veselo i danju i nocu, kad su komsije bile dobrodosle i drage iako se na njin racun pravilo puno sprdacine. Srpska Crnja je jedno od najstarijih mesta u Banatu, pominje se u pisanom obliku jos 1373 godine. U to vreme Banat je bio naseljen pretezno Srbima (Rasanima).  Polozaj naselja je bio od velikog znacaja za odrzanje i nalazio se na najvisem delu u okolini, danasnjem Menosu, bas na mestu gde sam ja odrastao. Taj deo je za ravnicarske prilike izrazito uzvisen sto se dobro uocava sa istocne strane negde dvesta do dvesta pedeset metara od kuce u kojoj sam ja rastao. Naime na tom mestu je kratka padina od jedno dvadesetak metara gde smo se mi deca zimi sankali. Ta padina se proteze severno i juzno, na severu prolazi ispod bivse termocentrale, radionice, voznog parka skroz prema rumunskoj granici i nekadasnjim bazenima za potapanje kudelje uz samu granicu. Juzno ide nekadasnjom prugom malog koloseka prema Lenhardu i Kostancu ispod farme svinja, naselja Vojvoda Bojovic i lalinskog dela Srpske Crnje. Oblik koji je to uzviseno zemljiste zauzimalo je izduzen, slican gredi tako da je naselje jedno vreme bilo oslovljavano i sa "Crna Greda" zbog zemljista i oblika. Inace samo zemljiste u okolini Srpske Crnje je crno ko ugarak pomalo svetlucavo, pogotovu na kisi od "masnoce", tesko za obradu ali zato jako plodno, pa su Lale znale da kazu da kad bi kamen pao u nju da bi niko. Prva naselja su bila bas na mestu gde je danasnja farma svinja sto je ustanovljeno pri gradnji same farme. Na tom mestu je nadjeno jako mnogo grncarije i ostataka neke vrste civilizacije koa je u to vreme bila prisutna. Tadasnji Banat je bio vrlo nenaseljen predeo sa organizovanim naseljima i pored Crnje u to vreme se zna za naselje Zombolj, 1333, Orosin, danasnje Rusko Selo, 1333, Peterda, danasnje Radojevo, 1334. Istorija Crnje do dolaska turaka, polovinom 16-tog veka je gotovo nepoznata, osim poneki zapis u ugarskim knjigama, nista nije istrazivano i pored obilja uslova. Poske Mohacke bitke u kojoj su turci potukli ugarsku vojsku i omogucili sebi prodor na sever, osvojili su Temisvar 1552 godine i time stavili pod svoju upravu celokupnu teritoriju banata, takozvani Temisvarski pasaluk kojeg su cinili sandzaci i nahije. Crnja je pripadala Canadskom sandzaku. Grad i tvrdjava Canad su se nalazili na reci Moris istocno od Segedina a varosi koje su se tad nalazile u Canadskom sandzaku su bile; Araca, Becej, Modos i Beckerek.U vreme turske vlasti Crnja je bila znacajno naselje sto se vidi iz popisa stanovnistva iz 1660 godine kad su zapisane familije pop Bogdana, Ranit, Prodan, Golic, Vukoman, Fijat, Djuradj, Maksim Vujic, Grujica, Mios Figetski. Iz tog vremena su i prvi zapisi o postojanju popa i crkve u Crnji. Turci su u Crnji imali svoju posadu koja je uglavnom sluzila za osmatranje a najbolja pretpostavka je da je ta posada bila na teritoriji danasnjeg Menosa. Turci su u to vreme uveli neku vrstu samouprave sa knezom na celu, koji se starao za naseljavanje "raje", naroda, i ubiranje "haraca", poreza. U drugoj polovini XVII veka, turci su poceli gubiti na svim bojnim poljima. Od Turskog poraza pod Becom 1683 godine pa sve do bitke kod Sente 1697 godine koja je bila odlucujuca za njihovo proterivanje sa severne strane Save i Dunava, Osmanlije su trpeli poraz za porazom. Mnogi Crnjani su ucestvovali u bitci kod Sente na strani Austije goneci ih sve do Temisvara. Zadnja bitka sa turcima odigrala se kod Ceneja 1699 godine gde je isto tako ucestvovalo dosta Crnjana. Posle proterivanje turaka sa Menosa tu se naselilo 13 familija buducih crnjana, to su; Stevanovi, Markovi, Tomini, Arsen-Miljanicevi, Gajini, Ivini, Jova sa tri sina od kojih su postali, Rackovi od sina Racka, Radini od Rade i Jovini od sina Mije, Gavrilovi, Glisini, Milankovi, Aleksini, Nenadovi. Oni su tu zatekli crnjane starosedeoce pa se, za tadasnje vreme, naselje naglo povecalo i pocelo siriti prema jugu duz crnjanske "grde". Stanovnici Crnje zive u nekoj vrsti polunomadizma, plandujuci po raznim okolnim uzvisenjima i ostrvcima nekadasnjih velikih jezera i mocvara tadasnjeg vremena, gajeci srogu i baveci se lovom i ribarstvom. Banat je zvanicno pripao Austriji tek 1718 godine mada su vec 1716 i 1717 godine poceli da sprovode politiku unapredjenja privredno zaostalog Banata. Prvi vojnicki i gradjanski guverner Banata bio je Konjicki general, grof Klaudius Florimund Mersi, koji je napravio prvi plan za privredni razvoj i kolonizaciju Banata.

Tekst preuzet sa http://www.SrpskaCrnja.com
 

Datum poslednjeg ažuriranja: Thursday, September 21, 2006 07:15:27

All content copyright 2006 Proiectul Rastko Romania & Spaso-Aca Mladenovski. All rights reserved.