BANATERRA - moguca enciklopedija Banata. Iniciator: Dusan Bajski
[ kućiL

Lukićevo - Kad pukne pogled niz ravnu banatsku zemlju i pogled neleti na širinu koja se prostire izmedju Begeja, Tamiša i kanala Dunav-Tisa-Dunav, zaustaviće se na belini naselja koje izvire iz zelene raskoši plodnih polja. Na 45° i 16? severne geografske širine i 18° i 17? istočne geografske dužine, na nadmorskoj visini od 82m do 84m leži atar sela Lukićeva. Sa jedne od najviših nadmorskih visina u Banatu, Lukićevo gleda na severo-zapad ka Zrenjaninu, centru srednjeg Banata, udaljenom nepunih desetak kilometara. Atar se prostire na Banatskoj lesnoj terasi koja se širi celim Banatom i samo je dubina reka deli na više celina. U prošlosti je ovo područje bivali duže pod vodom tako da se i danas može naći bogatstvo fluvijalnih i barskih primesa. Išak, u ataru Lukićeva nema močvarnog zemljišta i ovo područje je uglavnom poštedjeno od obilnijih poplava i padavina i podzemnih voda. Zemljište je lesno, a njegov je gornji sloj humiziran i predstavlja plodan černozem. 

Na osnovu Pećkog katastiga, vidimo da se medju imenima srpskih naselja u Banatu spominje naselje "Martinci" kod Bečkereka i to dva puta. Pošto su prilozi za obnovu Pećke patrijaršije prikupljani prvi put 1660. godine, zabeleženo je u katastigu da su kaludjeri otseli u varoši Bečkerek, a da su priložnici došli iz mesta po imenu Martinci. Drugi put, 1666. godine su kaludjeri ponovo otseli u varoši Bečkerek, a priložnici su došli iz mesta po imenu Martinci, monastir Drenovac, Heč(ka?). Kako u okolini nema mesta koje ima slično ime, a kako deo seoskog atara još od davnina nosi ime Martinica, to nedvosmisleno ukazuje da su na prostorima današnjeg Lukićeva živeli Srbi još polovinom XVII veka. Na ovakav zaključak upućuje protojerej Dr. D. Nikolić u knjizi "Srbi u Banatu" izdatoj u Novom Sadu 1941. godine na strani 15. Takodje, naselje po imenu Martinica, spominje i akademik Jovan Erdeljanović u svojoj knjizi "Srbi u Banatu" izdatoj 1986. godine na strani 9. kada govori o konstituisanju Ilirskog graničarskog puka 1770. godine. Postoji i karta toka Begeja iz tog perioda gde je na mestu dašnjeg sela uisano "Martinzcu". Kakvo je to naselje bilo i koliko je duža brojalo nije poznato, ali uzimajući u obzir da su u to vreme u Banatu postojale mnogobrojne srpske naseobine sa pretežno nomatskim karakteristikama, moguće je da je, zbog toga što ovo područje nije bilo pod močvarom, zelenilo pašnjaka privlačilo srpske nomade, koji su se ovde zadržali. To zadržavanje nije bilo kratkotrajno. Imajući u vidu da se naselje spominje u Pećkom katastigu iz 1660-1666. godine, a da se kasnije spominje 1770. godine, može se zaključiti da je to bilo trajno srpsko naselje. Kako je posle 63. godine samostalnosti, Banat 1778. godine ušao u sastav ugarskog državnog saveza, došlo je do bitnih promena u životu stanovništva na ovom području. Bečka vlast je postojeću imovinu, imanja i zemlju, počela prodavati putem licitacija zainteresovanim kupcima, jer nije dozvoljavala madjarskim plemićima da zaposednu imanja za koja su smatrali da imaju pravo nasledja. Osiromašeni i malobrojni madjarski plemići nisu mogli da se ravnopravno nose na licitacijama za bogatašima pristiglim sa raznih strana sveta. Tako su predmet prodaje postala čitava naselja sa stanovništvom koje je živelo u njima. Bečki dvor je od ove prodaje dobio preko dva miliona guldena. Ubacivši svoje agente sa zadatkom da podignu licitacionu cenu poseda, Bečki dvor je uspeo, zahvaljujući veštiti agenata, da i pored toga što nije prodao sva imanja, prikupi daleko više novca nego što je očekivao. Glavni kupci na ovim licitacijama su bili srpski, jermenski i cincarski trgovci. Na ovim prostorima je ponovo uvedena plemićka vlast, a stanovništvo, koje je tu živelo, je postalo potčinjeno kupcima, novim vlasnicima imanja, koji su kupovinom imanja kupovali i plemićke titule. Velika licitacija u Banatu je sprovedena avgusta 1781. godine u Temišvaru. Na toj licitaciji, trgovac stokom, Lazar Lukač, poreklom Jermen, kupuje posed Ečka, koji se nalazio u velikobečkerečkom okrugu u torontalskoj županiji. Posed je obuhvatao oko 30.000 joha (17.265ha) zemlje. Plaćeno je 217.000 florina, tadašnje bečke valute. Posed je obuhvatao opštine Ečke, Klek, Jankahid, kao i delove imanja po imenu Martinica i Despotovac. Kupovinim poseda Lukač je kupio i stanovnike koji su živeli u naseljima na imanju, pa tako i do tada slobodne stanovnike Martinice. Kupovinom imanja je kupio i titulu plemića pa je od tada njegovom imenu dodavano "de Etska". Po njegovom dolasku u Ečku i uvodjenju "desetka" i kuluka na njegovom imanju, mnogi Srbi, žitelji Ečke i Martinice su napustili selo, a najviše ih je otišlo u Čentu. Odlaskom Srba iz Martinice naselje je opustelo. Posle smrti Lazara Lukača, posed nasledjuje najstariji sin Johan, koji stupa u pregovore sa Nemcima iz gornjeg dela Torontalske županije i sa tamošnjim kolonistima (Sent Hubert, Šarlevir, Seltur) tako da deo Nemaca doseljava u Ečku, a drugi deo osniva novo naselje na širem prostoru po imenu Martinica. Godine 1809. u dvoboju gine Johan Lazar, a pošto nije imao porodicu, nasledio ga je brat Augustin (oženjen Elizabetom, rodj. Edelšpaher, ćerkom Sigmunda Edelšpahera, rodjaka Augustina Lazara). Tako, 1809. pod Augustinom Lazarom, na posedu Ečka, u pustim Martincima, nastaje nova zakupna opština. Augustin joj daje ime svog sina rodjenog 1801. Sigmundfalva-Sigmundovo selo. Izmedju Ečke i Lazarfelda, na ravnom delu puste Martinica, na ostacima nekadašnjeg naselja srpskih seljaka, koje se ranije zvalo Martinci, gradjeno je novo selo kolonista, koje je iste godine naseljeno Nemcima rimo-katoličke vere. Pridošli nemački kolonisti su se bavili poljoprivredom i živeli siromašno ali u miru sve do početka I Svetskog rata. Nemci iz svih banatskih sela, pa samim tim i iz Sigmundfelda, su se masovno odazvali pozivu svoga cara u borbu protiv sila Antante. Matične knjige, medjutim, ne ukazuju na stradanja stanovnika u carskoj vojsci. Ratne 1918. godine, 17. novembra, vozom kroz Sigmundfeld, a zatim u Bečkerek, stiže "gvozdeni puk" srpske vojske sa pukovnikom Dragutinom Ristićem na čelu. U Bečkereku je već bilo formirano srpsko narodno veće i nova vlast. Završetkom Prvog svetskog rata i raspadom austrougarskog carstva ovaj deo Banata pripada novoj državi - Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca. Samim tim i nemačko stanovništvo, koje je živelo u banatskim selima, je ponovo promenilo državu. Promene koje su usledile u školstvu, policiji, sudstvu i bankarskom sistemu su imale ogromne posledice za stanovnike svih naselja sa nemačkim življem. Selo je dobilo naziv Martinica. Javne funkcije u mestu su zauzeli Srbi. Pisar, žandari i učitelji su bili Srbi. Pored toga stanovnici Martinice bivaju pogodjeni Zakonom o agrarnoj reformi. Ceo period od 1921. do 1941. godine se može obeležiti kao period borbe za zemlju, mada je kako je vreme odmicalo, većina Nemaca iz sela prihvatalo sudsku odluku i odustajalo od svoje namere da povrati zemlju izgubljenu agrarnom reformom. Počeli su da kupuju zemlju u orlovatkskom i botoškom ataru. Progres nezadrživo stiže u Martinicu. Nabavljaju se najneophodnije mašine i alati. Vetrenjača na motorni pogon, automobil marke "Fijat" je od 1925. u selu, polovni kamion, traktor. Ipak, stanovnici sela nisu mogli da reše problem električne energije, pa su lampe na petrolej i karbid, kao jeftinije rešenje ostale i dalje u upotrebi. U selu se javljaju potrebe za raznim dobrima, koje je stanovništvo moglo da rešava samo odlaskom do grada, a kako je to oduzimalo mnogo vremena i truda, postalo je isplatljivo da se u selu otvaraju razne zanatske radionice. Tako su zidari, stolari, kovači, slikari, žeteoci, užari, tkači, mlinari, pekari, mesari, obućari, krojači, brijači i kafedžije radili i vršili usluge u selu. Bilo je vremana za igru, pesmu, sport. I pored nadiruće mašinizacije, u selu je u to vreme bilo oko 300. konja, ukrštenih engleskih polukrvnih i arapskih čistokrvnih konja u madjarskog seljačkog konja - nonijusa, koji se pokazao kao dobar za radove u njivi, za vuču, jahanje, posebno u ravničarskim krajevima. Nemačke trupe su ušle u selo 11. aprila 1941, a selo su oslobodili ruski i jugoslovenski partizani 1. oktobra 1944. Istovremeno sa ovim dešavanjima u Marinici, daleko odatle, u predelima iza Drine, u Bosni, su vršene pripreme za masovno preseljavanje lica koja su kao učesnici rata, ili kao žrtve ratnih razaranja rešili da napuste zavičaj i "vozom bez voznog reda" krenu u Vojvodinu. Neobično je čoveku iz brdskih predela kada se spusti u tako prostranu ravnicu kao što je ova naša, gde čovek, sem dalekog horizonta, ne vidi ništa; samo nekoliko belih kućica, raštrkanih salaša ili pak tornjeva bogatih i lepo uredjenih sela ili varošica. Gotovo da nema ovde ništa drugo, samo ravnica, koju dele zelene doline širokih reka i prostrane baruštine opkoljene trskom i ševarom. Na dugačko i neizvesno putovanje se kretalo u većim grupama koje su se sabirale na železničkim stanicama većih mesta u Bosni, a odatle "G" vagonima vozova bez voznog reda u ravnu Vojvodinu.
 

Datum poslednjeg ažuriranja: Thursday, September 21, 2006 07:15:27

All content copyright 2006 Proiectul Rastko Romania & Spaso-Aca Mladenovski. All rights reserved.